5 min czytania
Artykuł 61 unijnego rozporządzenia w sprawie wyrobów medycznych (MDR) 2017/745 całkowicie zmienił podejście do oceny klinicznej, nakładając na producentów wyraźny obowiązek wykazania wystarczających dowodów klinicznych potwierdzających zgodność. W przeciwieństwie do wcześniejszych ram regulacyjnych, rozporządzenie MDR wymaga, aby producenci aktywnie uzasadniali adekwatność, istotność i rzetelność swoich dowodów klinicznych, zamiast polegać na historycznej akceptacji lub zgodności proceduralnej.
Zarówno w przypadku wyrobów dotychczasowych przechodzących z dyrektyw dotyczących wyrobów medycznych (MDD/AIMDD), jak i wyrobów nowo opracowywanych, artykuł 61 stał się głównym przedmiotem szczegółowych kontroli ze strony jednostek notyfikowanych. Zrozumienie sposobu, w jaki ocenia się, dokumentuje i broni wystarczalność dowodów, stało się zatem kluczowe dla zachowania zgodności z rozporządzeniem MDR.
Co oznacza pojęcie „wystarczające dowody kliniczne” w świetle artykułu 61
Artykuł 61 rozporządzenia EU MDR nie definiuje wystarczalności poprzez sztywne progi danych. Jednostki notyfikowane oceniają wystarczalność przede wszystkim w określonym kontekście, biorąc pod uwagę klasę ryzyka wyrobu, przewidziane zastosowanie, oświadczenia kliniczne, stan wiedzy medycznej (SOTA), dostępność alternatywnych metod leczenia oraz stopień, w jakim dowody kliniczne potwierdzają zgodność z mającymi zastosowanie ogólnymi wymogami dotyczącymi bezpieczeństwa i działania (GSPR). Wymagania te należy rozpatrywać w szerszych ramach oceny klinicznej i oceny działania zgodnie z unijnym rozporządzeniem MDR.
Odwzorowuje to zwrot rozporządzenia MDR w stronę podejmowania decyzji oparteho na dowodach, co wymaga, aby dowody kliniczne potwierdzały zamierzoną korzyść kliniczną oraz akceptowalny stosunek korzyści do ryzyka względem obecnej praktyki klinicznej. W związku z tym wystarczalność jest oceniana w sposób proporcjonalny i kontekstowy, co podkreśla dokument MDCG 2020-6, zwracając uwagę, że producenci muszą uzasadniać jakość, istotność i adekwatność dowodów klinicznych, a nie jedynie ich ilość.
Wyzwania dla wyrobów dotychczasowych przechodzących na przepisy rozporządzenia MDR
Ocena kliniczna wyrobów dotychczasowych w ramach artykułu 61 opierała się historycznie na równoważności lub długiej historii obecności na rynku. Jednostki notyfikowane oczekują, że producenci ponowne ocenią, czy istniejące dowody pozostają wystarczające w świetle obecnego stanu wiedzy medycznej (SOTA), zmieniającej się praktyki klinicznej oraz doświadczeń po wprowadzeniu wyrobu do obrotu.
Do częstych wyzwań należą: stosowanie przestarzałej literatury, ograniczone dane z badań klinicznych oraz oświadczenia o równoważności, które nie spełniają już surowszych wymagań rozporządzenia MDR. Opieranie się wyłącznie na historii rynkowej jest niewystarczające do oceny klinicznej wyrobów medycznych – zamiast tego obowiązkowe jest przeprowadzenie uporządkowanej i przejrzystej ponownej oceny dowodów klinicznych, zwłaszcza w przypadku wyrobów wyższego ryzyka.
Oczekiwania dotyczące dowodów klinicznych dla wyrobów nowych i innowacyjnych
W przypadku nowych wyrobów oczekiwania wynikające z artykułu 61 są równie wymagające, lecz przyjmują inną formę. Jednostki notyfikowane oczekują, że producenci wykażą, iż dowody kliniczne zostały wygenerowane w sposób proaktywny i systematyczny, a nie wywnioskowany z podobnych produktów. Badania kliniczne, które często są obowiązkowe w przypadku nowych technologii lub wskazań, są dokładnie analizowane, aby upewnić się, że projekty badań, punkty końcowe i populacje pacjentów bezpośrednio potwierdzają zamierzone oświadczenia kliniczne. W tym kontekście wystarczalność jest ściśle powiązana z tym, jak dobrze dowody kliniczne pasują do określonego stanu wiedzy medycznej (SOTA).
Rola literatury i stanu wiedzy medycznej (SOTA) w ocenie wystarczalności dowodów
Dowody oparte na literaturze pozostają fundamentem oceny klinicznej i ewoluowały w ramach artykułu 61. Jednostki notyfikowane oczekują obecnie, że literatura zostanie poddana krytycznej ocenie i wyraźnie powiązana z przewidzianym zastosowaniem wyrobu oraz oświadczeniami klinicznymi.
Systematyczna identyfikacja i ocena odpowiedniej literatury pomagają ustalić zarówno stan wiedzy medycznej (SOTA), jak i kontekstowe punkty odniesienia dla wystarczalności. Oczekiwania te są zgodne z zasadami metodycznymi opisanymi w dokumencie MEDDEV 2.7/1 wersja 4 – Ocena kliniczna, który nadal stanowi podstawę ocen przeprowadzanych przez jednostki notyfikowane, pomimo że powstał przed wejściem w życie rozporządzenia MDR.
Dobrze zdefiniowane protokoły wyszukiwania literatury dotyczącej wyrobów medycznych oraz krytyczne przeglądy mają zasadnicze znaczenie, zwłaszcza gdy dane z badań klinicznych są ograniczone lub gdy równoważność jest stosowana jako uzupełnienie bazy dowodowej.
Równoważność w świetle artykułu 61: bardziej restrykcyjna i wymagająca lepszego uzasadnienia
Równoważność pozostaje dopuszczalna na gruncie rozporządzenia MDR, jednak artykuł 61 znacząco ograniczył jej praktyczne zastosowanie. Jednostki notyfikowane wymagają obecnie kompleksowego wykazania równoważności technicznej, biologicznej i klinicznej, popartego odpowiednim dostępem do danych produktu porównawczego.
W przypadkach, gdy powołano się na równoważność, producenci muszą uzasadnić, dlaczego dowody oparte na równoważności pozostają wystarczające w odniesieniu do obecnego stanu wiedzy medycznej (SOTA). W wielu sytuacjach sama równoważność przestaje być wystarczająca i musi zostać uzupełniona poekspozycyjnym badaniem klinicznym lub nowymi badaniami klinicznymi.
Ta wnikliwa weryfikacja sprawiła, że kwestie związane z równoważnością stały się jednym z najczęstszych źródeł niezgodności z artykułem 61 podczas ocen zgodności z rozporządzeniem MDR.
Integracja z cyklem życia wyrobu a ciągła wystarczalność dowodów
Cechą charakterystyczną artykułu 61 jest jego ukierunkowanie na cały cykl życia wyrobu. Wystarczalność dowodów klinicznych nie jest oceniana jednorazowo w momencie pierwotnej certyfikacji – musi być utrzymywana przez cały okres obecności wyrobu na rynku.
Jednostki notyfikowane rutynowo oceniają, czy raporty z oceny klinicznej są nadal spójne z działaniami w zakresie nadzoru po wprowadzeniu do obrotu (PMS), okresowymi raportami o bezpieczeństwie (PSUR) oraz poekspozycyjnymi badaniami klinicznymi (PMCF). Oczekiwania te odzwierciedlają wytyczne MDCG 2020-7 oraz szersze wytyczne grupy MDCG dotyczące integracji systemu nadzoru po wprowadzeniu do obrotu (PMS).
Włączenie oceny klinicznej do szerszych praktyk zarządzania cyklem życia wyrobu medycznego gwarantuje, że pojawiające się nowe dane są systematycznie oceniane i uwzględniane w zaktualizowanych uzasadnieniach wystarczalności.
Szczególne względy dotyczące SaMD i urządzeń opartych na sztucznej inteligencji
W przypadku oprogramowania będącego wyrobem medycznym (SaMD) oraz technologii wykorzystujących sztuczną inteligencję wykazanie wystarczających dowodów klinicznych zgodnie z artykułem 61 wiąże się z dodatkowymi trudnościami. Skuteczność kliniczna może zmieniać się w czasie w wyniku aktualizacji algorytmów, uczenia adaptacyjnego lub rozszerzania środowisk użytkowania.
Oczekiwania regulacyjne w tym obszarze kształtują się pod wpływem wytycznych IMDRF dotyczących oprogramowania będącego wyrobem medycznym (SaMD) oraz zmieniających się poglądów Europejskiej Agencji Leków (EMA) na temat zdrowia cyfrowego i sztucznej inteligencji. Producenci muszą w jasny sposób wyjaśnić, w jaki sposób utrzymywany jest odpowiedni poziom dowodów w miarę rozwoju oprogramowania.
Podsumowanie: Jak sprawić, by artykuł 61 był możliwy do obrony w praktyce
Artykuł 61 przekształcił ocenę kliniczną z prostego obowiązku dokumentacyjnego w ciągłą dyscyplinę regulacyjną opartą na dowodach. Jednostki notyfikowane oczekują od producentów aktywnego uzasadniania wystarczalności dowodów klinicznych z uwzględnieniem aktualnego stanu wiedzy (SOTA), ryzyka klinicznego oraz doświadczeń po wprowadzeniu produktu do obrotu.
Zarówno w przypadku wyrobów o ugruntowanej pozycji, jak i nowych wyrobów, możliwość obrony zgodnie z artykułem 61 zależy od przejrzystej metodyki, rzetelnej oceny dowodów oraz integracji w całym cyklu życia. Producenci, którzy traktują wystarczalność jako stale zmieniający się obowiązek, a nie jednorazową przeszkodę, są w lepszej pozycji, aby sprostać oczekiwaniom jednostek notyfikowanych i utrzymać długoterminową zgodność z rozporządzeniem EU MDR.
Jak Freyr wspiera ocenę kliniczną w ramach artykułu 61
Wykazanie wystarczających dowodów klinicznych na podstawie artykułu 61 wymaga ustrukturyzowanego i możliwego do obrony podejścia dostosowanego zarówno do dojrzałości wyrobu, jak i ryzyka klinicznego. W firmie Freyr wspieramy producentów w ocenie braków w dowodach klinicznych, wzmacnianiu raportów z oceny klinicznej oraz dostosowywaniu strategii dotyczących dowodów do standardów SOTA i wymagań związanych z cyklem życia produktu.
Eksperti firmy Freyr pomagają producentom w odpowiadaniu na pytania jednostek notyfikowanych, dostosowywaniu raportów CER dla starszych wyrobów oraz projektowaniu strategii dotyczących dowodów dla nowych i innowacyjnych technologii, w tym SaMD i wyrobów opartych na sztucznej inteligencji. W celu uzyskania wsparcia związanego ze zgodnością z artykułem 61, opracowywaniem raportów CER lub strategią dowodów klinicznych w ramach EU MDR, skontaktuj się z ekspertem firmy Freyr, aby omówić swoje konkretne wyzwania regulacyjne.
O autorze
Dr Radhika Ramachandran kieruje Globalnym Centrum Doskonałości (CoE) ds. Pisania Dokumentacji Medycznej w obszarze Regulacji w Freyr Inc., dostarczając dokumentację regulacyjną i strategie w ramach globalnych regulacji dla wyrobów medycznych i wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro (IVD). Posiadając ponad dziesięcioletnie doświadczenie w MedTech, badaniach klinicznych i strategii regulacyjnej, specjalizuje się w opracowywaniu i przeglądaniu kluczowych dokumentów regulacyjnych zgodnych z globalnymi standardami, w tym EU MDR i EU IVDR. Zapewnia doradztwo strategiczne i dostosowane rozwiązania w zakresie pisania dokumentacji regulacyjnej dla firm MedTech, wspierając zgłoszenia regulacyjne i dokumentację cyklu życia. Dr Radhika posiada doktorat z biotechnologii i jest Certyfikowanym Pisarzem Medycznym, z udziałem w tworzeniu ponad 1500 dokumentów regulacyjnych. Jej obecne działania koncentrują się na wykorzystywaniu sztucznej inteligencji i zdrowia cyfrowego do przekształcania pisania dokumentacji medycznej w obszarze regulacji.
